(दिव्यचक्र वृत्तसेवा)
पत्रकारिता आणि साहित्य ही दोन क्षेत्रे निष्ठा, सातत्य आणि समर्पणाची मागणी करतात. हीच तत्त्वे आयुष्यभर जपत खानदेशच्या मातीत आपल्या लेखणीचा ठसा उमटवणारे व्यक्तिमत्त्व म्हणजे ज्येष्ठ पत्रकार आणि लेखक सुभाष मोतीराम पाटील. जळगाव जिल्ह्यातील चोपडा तालुक्यातील घोडगाव येथे १५ ऑगस्ट १९४७ रोजी (स्वातंत्र्यदिनी) जन्मलेल्या सुभाष पाटील यांनी कृषी पदवी प्राप्त केल्यानंतर पूर्णवेळ पत्रकारिता आणि साहित्य सेवेलाच आपले जीवनव्रत मानले.
पत्रकारितेतील ३७ वर्षांचे योगदान…
शासकीय मान्यताप्राप्त ज्येष्ठ पत्रकार म्हणून सुभाष पाटील यांनी तब्बल ३७ वर्षे विविध वृत्तपत्रांसाठी वार्ताहर म्हणून काम केले आहे. ‘लोकसत्ता’, ‘महाराष्ट्र टाईम्स’, ‘सकाळ’, ‘लोकमत’, ‘मराठा’, ‘गावकरी’, ‘देशदूत’ आणि ‘जनशक्ती’ यांसारख्या महाराष्ट्रातील प्रमुख दैनिक वृत्तपत्रांमधून त्यांनी वृत्तसंकलन व स्तंभलेखन केले. त्यांच्या ‘अंधारातील दिवे’ या स्तंभलेखनाला १९९१ मध्ये महाराष्ट्र शासनाचा राज्य पुरस्कार देऊन गौरविण्यात आले.
अष्टपैलू साहित्यप्रवास…
पत्रकारितेसोबतच त्यांनी ललित आणि वैचारिक साहित्यातही मोलाची भर घातली आहे:
कादंबरी लेखन: ‘वसंत वादळ’ (पहिले पुस्तक), ‘स्वीकार’ आणि ‘ऊन सावली’ या गाजलेल्या कादंबऱ्या.
काव्यरचना: १ हजारांपेक्षा जास्त कवितांचे लेखन, ज्यापैकी अनेक कविता ‘अभिरुची’, ‘किर्लोस्कर’, ‘हंस’, ‘किशाेर’ आणि ‘नवनीत’ या मासिकांमधून प्रसिद्ध झाल्या. ‘पाऊल खुणा’ आणि ‘वेदना’ हे काव्यसंग्रहही प्रकाशित.
आकाशवाणी व दूरदर्शन: १९७५ पासून आकाशवाणीच्या जळगाव, नागपूर आणि मुंबई केंद्रांवरून २५० पेक्षा जास्त कार्यक्रम प्रसारित. दूरदर्शनवरील ‘आपले पाहुणे’ मालिकेत मुलाखत.
चित्रपट व गीतलेखन: ‘हिरवा शालू’ या मराठी चित्रपटासाठी गीतलेखन.
सामाजिक व संस्थात्मक कार्य…
त्यांनी केवळ लेखणीपुरते मर्यादित न राहता संस्थात्मक पातळीवरही मोठे काम केले आहे. ते १९८१ मध्ये चोपडा तालुका पत्रकार संघाचे अध्यक्ष, १९९० मध्ये जळगाव जिल्हा ग्रंथालय संघाचे सदस्य आणि २००२ मध्ये जिल्हा साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष होते. तसेच, अमळनेर तालुका साक्षरता अभियानात त्यांनी महत्त्वाचे योगदान दिले आहे.
महत्त्वाच्या भेटी आणि गौरव…
ना. धो. महानोर, शांताराम नांदगावकर, प्रवीण दवणे यांसारख्या दिग्गजांशी त्यांचा स्नेह राहिला आहे. राष्ट्रपिता महात्मा गांधींच्या सून व चक्रवर्ती राजगोपालचारी यांच्या कन्या श्रीमती निर्मला गांधी यांच्याशी लाभलेला सहवास हा त्यांच्या आयुष्यातील महत्त्वाचा टप्पा मानला जातो. १९९२ मध्ये त्यांना ‘जळगाव जिल्हा पत्रकार संघ सन्मान पुरस्कार’ने सन्मानित करण्यात आले आहे.
गेल्या पाच दशकांपासून आपल्या लेखणीने खानदेशचे सांस्कृतिक व सामाजिक जीवन समृद्ध करणारे सुभाष पाटील हे नवोदित लेखक आणि पत्रकारांसाठी एक प्रेरणास्थान आहेत.
… शब्दांकन : प्रा. डॉ. विजय गाढे (पत्रकार)